Zabezpieczenia banknotów – jak rozpoznać fałszywe pieniądze?

Aby rozpoznać fałszywe pieniądze, sprawdź co najmniej kilka zabezpieczeń – najlepiej w czterech krokach: dotyk, oglądanie pod światło, przechylanie oraz kontrola pod lupą i światłem UV. Taka metoda ułatwia weryfikację autentyczności banknotów serii „Władcy polscy”. W artykule znajdziesz dokładny opis poszczególnych zabezpieczeń i ich rozmieszczenie.

Skąd pochodzą polskie banknoty i jakie nominały są w obiegu?

Emitentem wszystkich polskich banknotów jest Narodowy Bank Polski. Produkcją zajmuje się Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych, a autorem projektów banknotów wprowadzanych od połowy lat 70. jest Andrzej Heidrich. Seria z portretami polskich monarchów funkcjonuje od 1995 roku.

W kwietniu 2014 roku zmodernizowano nominały 10 zł, 20 zł, 50 zł i 100 zł. Zmodernizowana wersja 200 zł trafiła do obiegu w lutym 2016 roku, natomiast banknot 500 zł pojawił się 10 lutego 2017 roku. W 2026 roku w obiegu gotówkowym nadal występują zarówno wersje zmodernizowane, jak i starsze banknoty. Seria modernizowana bywa też określana jako „Banknoty gotowe na przyszłość”.

Jak sprawdzić autentyczność banknotu w czterech krokach?

Żaden pojedynczy znak nie daje pełnej pewności co do autentyczności pieniędzy. Najlepiej sprawdzić kilka cech łącznie, wtedy próby fałszerstwa są znacznie łatwiejsze do wykrycia.

Pojedyncze zabezpieczenie bywa podrabiane, dlatego zawsze sprawdzaj ich kilka – najlepiej z różnych grup.

W praktyce sprawdzenie autentyczności banknotu można podzielić na cztery kroki:

• sprawdzenie dotykiem,
• obejrzenie banknotu pod światło,
• przechylenie go pod różnymi kątami,
• kontrola przy pomocy lupy i światła ultrafioletowego.

Opisywane poniżej przykłady dotyczą zmodernizowanej serii banknotów.

Druk stalorytniczy i wypukłości

Banknoty nie są idealnie płaskie. Druk stalorytniczy sprawia, że wybrane elementy są delikatnie wypukłe i wyczuwalne opuszkami palców.

W dotyku wyczuwalne są przede wszystkim:

• portret władcy,
• godło państwowe,
• cyfrowa wartość nominału,
• oznaczenie dla niewidomych w lewym dolnym rogu,
• nazwa emitenta – Narodowy Bank Polski.

Tę samą technikę stosuje się także w mikrodrukach, ale ich wypukłość sprawdzisz dopiero przy dużym powiększeniu.

Pod światło – znak wodny, nitka i recto-verso

Podczas patrzenia pod światło widoczny jest znak wodny z portretem władcy oraz cyfrowym oznaczeniem nominału. W starszych banknotach cyfrowego oznaczenia brak, co warto uwzględnić przy ocenie serii niezmodernizowanej.

Znak wodny nie jest ani nadrukowany, ani wytłoczony – powstaje podczas produkcji wstęgi papieru z różnicy gęstości masy papierniczej.

W papierze znajduje się także nitka zabezpieczająca. W świetle przechodzącym ma postać pionowej, ciemnej linii z widocznym nominałem oraz skrótem „zł”.

W prawym górnym rogu przedniej strony umieszczone jest owalne pole z fragmentami rysunku. Na odwrocie w tym samym miejscu znajduje się inny fragment. Po spojrzeniu pod światło oba elementy łączą się w koronę. To właśnie zabezpieczenie recto-verso.

Przechylenie – farba zmienna optycznie i efekt kątowy

Podczas poruszania banknotem widoczne są dodatkowe efekty. Elementy zmienne optycznie przybierają różną postać w zależności od nominału. Przykładowo w 50 zł jest to stylizowana litera K, a w 100 zł rozeta.

Każdy nominał ma też efekt kątowy w prawym dolnym rogu przedniej strony. Aby go zobaczyć, unieś banknot na wysokość wzroku, skieruj go równolegle do podłoża i obróć o 90 stopni. W 10 i 20 zł widoczne są jasne lub ciemne cyfry nominału. W 50 i 100 zł zobaczysz koronę lub cyfry nominału.

Lupa i światło ultrafioletowe

Mikrodruki są na przedniej i odwrotnej stronie banknotu. Pod lupą w prawym górnym rogu wokół cyfry nominału widoczne są litery RP oraz napis RZECZPOSPOLITA POLSKA. Na górze i dole w środkowej części znajduje się napis NARODOWY BANK POLSKI.

Lampa UV ujawnia dodatkowe elementy graficzne. Na przedniej stronie świeci kwadrat z wartością nominalną i skrótem ZŁ oraz numeracja, a także wybrane fragmenty szaty graficznej. Na odwrocie również widoczne są wybrane elementy graficzne.

Jakie zabezpieczenia zmienne optycznie mają poszczególne nominały?

Zestawienie pokazuje, jak reagują wybrane elementy na poszczególnych nominałach:

Efekt kątowy pojawia się we wszystkich nominałach, ale dla 10 i 20 zł ma postać jasnych lub ciemnych cyfr nominału. W 50 i 100 zł zmienia się korona w cyfry. W 500 zł z prawej strony portretu króla widać jasne lub ciemne cyfry nominału, a na tarczy herbowej po lewej stronie – naprzemiennie ciemniejsze i jaśniejsze pola szachownicy.

Co wyróżnia banknot o nominale 500 zł?

Banknot 500 zł to najmłodszy nominał w serii i ma kilka cech, które odróżniają go od pozostałych wartości.

Strona przednia i odwrotna

Banknot ma wymiary 150 mm na 75 mm. Na stronie przedniej znajduje się portret króla Jana III Sobieskiego. Strona odwrotna przedstawia pałac w Wilanowie oraz orła w koronie z herbem rodowym Jana III Sobieskiego.

Zabezpieczenia widoczne w UV i po przechyleniu

W świetle ultrafioletowym na przedniej stronie po lewej stronie portretu widoczny jest kwadrat z oznaczeniem „500” i skrótem „ZŁ” oraz numeracja. Po prawej stronie portretu świecą wybrane elementy szaty graficznej. Podczas przechylania banknotu szyszak husarski po prawej stronie portretu zmienia barwę z zielonej na niebieską. Na odwrocie pod nominałem w prawym górnym rogu widnieje ornament roślinny wykonany złotą farbą opalizującą.

Gdzie potwierdzić autentyczność banknotu?

Jeżeli po sprawdzeniu nadal masz wątpliwości, udaj się do najbliższego banku i poproś o sprawdzenie autentyczności banknotu. Pracownik oddziału może zweryfikować zabezpieczenia przy pomocy dostępnych urządzeń. Dodatkowe informacje znajdziesz również na stronie internetowej Narodowego Banku Polskiego.